Marcel Hulspas over zijn nieuwe boek ‘Wij, Europeanen’
Marcel Hulspas geeft in zijn nieuwste boek Wij, Europeanen een cultuurhistorisch antwoord op de vraag: Wie zijn wij Europeanen? Hieronder neemt hij u mee in het schrijfproces van zijn boek.
Wat vond u de meest verrassende ontdekking tijdens het schrijven van dit boek?
“Wat me bij het onderzoek voor dit boek het meest opviel, is dat je voor bepaalde onderwerpen echt goed moet zoeken om relevante wetenschappelijke literatuur te vinden. Het onderzoek staat op veel terreinen eigenlijk nog in de kinderschoenen, omdat ze gewoon afgedaan werden als ‘ingewikkeld’ en oninteressant. Historici schrijven graag en vaak over koningen, ridders en veldslagen (voor de goede orde: mijn boek bevat dat ook), maar over veel economische onderwerpen, of zaken als de technologische ontwikkelingen in de scheepsbouw, de opkomst en het belang van de watermolen, de neergang van de gilden – en zo kan ik even doorgaan – is vaak maar weinig echt goede overzichtsliteratuur te vinden of echt diepgaand onderzoek gedaan. Terwijl dat zaken zijn die van cruciaal belang zijn voor de ontwikkeling van Europa.”
U noemt het niet de ‘zoveelste geschiedenis van Europa’. Wat wilde u anders doen dan bestaande boeken over Europa?
“Dit is niet ‘de zoveelste geschiedenis van Europa’, omdat actuele ontwikkelingen ons dwingen om de geschiedenis anders te benaderen. Om een voorbeeld te geven: geschiedenis was ooit ‘vertellen hoe het vaderland is ontstaan en waarom het zo mooi is’. Toen werd de VOC beschouwd als iets moois. Tegenwoordig zijn de tijden veranderd: historici doorzoeken de VOC-archieven op zoek naar informatie over onderdrukking en slavenhandel. Er is niks moois meer aan de VOC.
Naast de aandacht voor het slavernijverleden is er nog een actuele ontwikkeling die ons dwingt om anders naar de geschiedenis te kijken: Europa komt alleen te staan. De VS weigeren te garanderen dat ze onze grenzen respecteren en ons zullen beschermen. (Hun aandacht gaat sinds enige tijd veel meer uit naar China en de Pacific.) Dat betekent dat Europa een compleet andere invulling moet geven aan de Europese defensie en de Europese Unie. Landen worden gedwongen te kiezen en samen te werken. En daarmee rijzen vragen als: waar staat Europa voor? Welke waarden verdedigen we? Welke landen doen mee, en welke kunnen niet meedoen? Met andere woorden: wat is Europa? Waar staan we voor, en waarom? Hoe is dat Europa, met zijn unieke verworvenheden én gruwelijke missers, ontstaan? Want alleen als we ons bewust zijn van ons gezamenlijke verleden, kunnen we bouwen aan een gezamenlijke toekomst. Dat verhaal van Europa gaat de komende decennia een grote rol spelen in alle discussies over Europa in vele landen, met name aan de randen van ons continent.”
Wat hoopt u dat de lezer meeneemt na het lezen van uw boek?
“Ik hoop dat de lezer ten eerste ‘meeneemt’ dat ons Europa het resultaat is van een heel complex en fascinerend ‘groeiproces’ dat in wezen alle kanten op had kunnen gaan. Daarnaast hoop ik dat de lezer inziet dat Europeanen in staat zijn tot uitzonderlijk grote prestaties, maar ook uitzonderlijke wreedheid. Dat een geloof of volk zichzelf superieur acht aan andere, is niks nieuws. Maar door hun technologische voorsprong op de buitenwereld konden Europeanen dit waanidee met ongekende kracht en wreedheid tot zijn uiterste, dodelijke consequentie doorvoeren.
Daarnaast hoop ik dat de lezer ervan doordrongen raakt dat Europa in wezen een morele gemeenschap is, bijeengehouden door het geloof in een aantal waarden, zoals vrijheid van meningsuiting, democratie en respect voor diversiteit – nationale, regionale en individuele diversiteit. Zoals ik in mijn boek probeer aan te tonen: het is juist die diversiteit die Europa groot heeft gemaakt. Welke waarden ‘Europees’ zijn en welke landen op een gegeven moment tot dit ‘Europa’ willen behoren, verandert in de loop der tijd. Met name in Midden-Europa Rusland is de vraag ‘in hoeverre horen we bij dit Europa?’ heel actueel. En internationale ontwikkelingen maken die discussies steeds belangrijker.
Ten derde hoop ik dat de lezer weet dat Europa de komende jaren voor cruciale keuzes staat. Het kan niet langer rekenen op militaire steun van de VS en zal zijn eigen slagkracht moeten ontwikkelen. Europa moet groeien, sterker worden – maar wat mij betreft zonder daarbij zijn diversiteit en waarden als democratie en vrijheid van meningsuiting in gevaar te brengen. Want dat is juist wat Europa uniek maakt. We staan voor de zware taak onze eenheid te versterken zonder onze diversiteit te verzwakken.”
Bent u geïnteresseerd in Wij, Europeanen van Marcel Hulspas? Bestel het boek dan hieronder!
Wij, Europeanen
Dit is niet de zoveelste geschiedenis van Europa. Wij, Europeanen vertelt hoe we sinds de middeleeuwen altijd verschillend en verdeeld zijn geweest, maar ook expansief en ambitieus. De verdeeldheid leidde een aantal keer bijna tot onze ondergang, maar bracht ons ook democratie, de rechtsstaat en vrijheid van meningsuiting. Hulspas laat zien hoe Europa gevormd is door grootse idealen, door rationaliteit en vooruitgangsdenken, én door schaduwkanten zoals uitsluiting en superioriteitsdenken. Want terwijl Europa opnieuw grenzen moet trekken – geopolitiek, economisch en moreel – kunnen we ons geen gemakzuchtige mythes meer veroorloven. Wie wil begrijpen waar Europa voor staat, en welke toekomst nog mogelijk is, moet eerst begrijpen waar het vandaan komt.
Wil jij ook wekelijks nieuws ontvangen over onder andere nieuwe geschiedenisboeken en acties? Meld je dan nu aan voor de nieuwsbrief van Uitgeverij Omniboek!